Kartofle u Rettigów
(Czesko-polskie spotkanie ziemniaczane)
W połowie września 2026 roku planujemy spotkanie czeskich i polskich uczniów w wieku od 7 do 15 lat. Zaprosimy szkoły podstawowe z Rychnova i okolic, Szkołę Praktyczną Kolowratská, Déčko, Mozaikę oraz inne organizacje. Ze strony polskiej wezmą udział dzieci z Gminy Kłodzko.
Celem projektu jest zapoznanie uczestników z historyczną postacią M. D. Rettigovej oraz z jej najsłynniejszym dziełem – „Książką kucharską dla czeskich i morawskich panien”. Jednocześnie chcemy przybliżyć dzieciom ważną roślinę uprawną tutejszego regionu – ziemniaka – oraz jego wszechstronne zastosowanie. Region Podorlicka i polskie pogranicze od dziesięcioleci należą do obszarów uprawy ziemniaków, które w znacznym stopniu kształtowały jadłospis miejscowych mieszkańców. Poczucie wspólnoty i podobieństwa, nie tylko w zakresie tradycji kulinarnych, dzieci będą mogły odkryć podczas warsztatów poświęconych przygotowaniu tradycyjnej sałatki ziemniaczanej.
Liczba dzieci – 90, w tym 30 dzieci polskich i 60 dzieci czeskich.
Liczba osób dorosłych – 10 opiekunów drużyn oraz 10 organizatorów, w tym tłumaczka.
Program
Przyjazd dzieci z Polski i rozpoczęcie programu zaplanowano na godzinę 9.00.
Dzieci zostaną podzielone na trzy grupy.
Grupa 1 – zwiedzanie Muzeum Zabawek i zapoznanie się z historią zabawek. Prelekcja zostanie dostosowana do wieku dzieci. Zaprezentowane zostaną zabawki charakterystyczne dla tutejszego regionu, wykonane z drewna, tkanin i papieru. Dzieci poznają również lalkę-ziemniaka, która będzie im towarzyszyć przez cały dzień.
Grupa 2 – wizyta u Rettigów. Pani Rettigová zaprosi dzieci do swojego domu, zapozna je ze swoim gospodarstwem domowym oraz z pisaniem piórem i atramentem. Pokaże im, w jaki sposób zapisywała przepisy kulinarne. W 2026 roku minie 200 lat od wydania jej książki kucharskiej. Dzieci zobaczą również dawne przybory kuchenne i dowiedzą się, do czego służyły, np. młynek, moździerz czy dziadek do orzechów.
Grupa 3 – zwiedzanie synagogi w Rychnovie. Dzieci włączą się w opowiadaną historię o rabinie, Jonaszu i zaginionej Torze, wspólnie podejmą poszukiwania oraz dowiedzą się, czym właściwie jest Tora. Przypomniana zostanie także postać wybitnego pisarza pochodzącego z Rychnova, Karla Poláčka, oraz jego twórczość.
Grupy będą kolejno zmieniać miejsca. Program każdej grupy potrwa około 45 minut. Polskiej grupie będzie towarzyszyć tłumaczka.
Około godziny 11.30 planujemy przyjazd do ośrodka wypoczynkowego Studánka. Dzieci otrzymają poczęstunek – dostępny będzie duży termos z herbatą, chleb ze smalcem i cebulką oraz ciasta.
Dzieci zostaną podzielone na dziesięć dziewięcioosobowych drużyn: trzy drużyny polskie i sześć drużyn czeskich.
Program warsztatów
Stanowisko nr 1 – przy dwóch zewnętrznych paleniskach dzieci przyniosą drewno z lasu. Drobne gałązki na rozpałkę zostaną wcześniej przygotowane. Dzieci będą piekły kiełbaski i ziemniaki. Pustelnik Ivan będzie im pomagał i opowie swoją historię – o Skale Ivana oraz o tym, w jaki sposób ludzie zdobywali pożywienie w jego czasach. Zaprezentowane zostaną również różne sposoby wykorzystania ziemniaków, m.in. do produkcji skrobi, wykonywania pieczątek oraz w kuchni.
Stanowisko nr 2 – dzieci otrzymają arkusze z wydrukowanymi ilustracjami roślin i płodów rolnych oraz ich nazwami w języku czeskim i polskim. Będą wycinały obrazki i dopasowywały do siebie czeskie i polskie nazwy.
Następnie przy ogródku ziołowym pani Rettigová opowie o ziołach i ich zastosowaniu – jakich ziół sama używała, co rośnie w lesie i w okolicy oraz w jaki sposób dawniej wykorzystywano poszczególne rośliny, takie jak czarny bez, rumianek i inne rośliny lecznicze. Zaprezentowany zostanie również zielnik.
Kolejnym zadaniem dzieci będzie rozpoznanie i posegregowanie około dziesięciu ziół. Przedstawiciele każdej grupy roboczej będą musieli z zasłoniętymi oczami rozpoznać trzy zioła wyłącznie na podstawie ich zapachu.
Stanowisko nr 3 – na stołach dla każdej drużyny zostaną przygotowane składniki potrzebne do wykonania sałatki ziemniaczanej: ugotowane wcześniej ziemniaki w mundurkach, ugotowane warzywa korzeniowe oraz pozostałe składniki. Dzieci obiorą ziemniaki, pokroją warzywa i przygotują sałatkę w wersji czeskiej i polskiej.
Z przygotowanego ciasta francuskiego dzieci będą wycinały foremkami różne kształty i układały je na blasze. Wypieki zostaną upieczone w kuchni ośrodka Studánka. Będą to proste przekąski i ciasteczka – zarówno słone, jak i słodkie.
Z każdej grupy zostanie wybrana jedna osoba do dziecięcej komisji oceniającej przygotowane sałatki. Wszyscy uczestnicy otrzymają nagrody.
Planowane zakończenie wydarzenia nastąpi około godziny 16.00.
Na polovinu září 2026 plánujeme setkání českých a polských školáků ve věku 7 – 15 let. Oslovíme ZŠ V Rychnově a okolí, praktickou školu Kolowratskou, Déčko, Mozaiku a další. Z polské strany to budou děti z Gminy Klodzko.
Cílem projektu je seznámení s historickou postavou M. D. Rettigovou a jejím nejznámějším dílem – Kuchařkou pro dcerky české a moravské. Zároveň chceme dětem přiblížit důležitou plodinu zdejšího kraje – bramboru – a její široké využití. Bramborářská oblast Podorlicka i polského příhraničí formovala po desetiletí jídelníček zdejších obyvatel. Pocit sounáležitosti a podobnosti nejen ve vaření si děti mohou ověřit formou workshopu při přípravě tradičního bramborového salátu.
Počet dětí - 90, z toho 30 polských a 60 českých
Počet dospělých 10 (doprovod družstev) + 10 (organizátoři vč. tlumočníka)
Program
Příjezd dětí z Polska a zahájení programu je plánováno na 9. hodinu.
Děti se rozdělí na tři skupiny.
1. skupina - návštěva Muzea hraček a seznámení s historií hračky – výklad přizpůsobený věku dětí, ukázka hraček zdejšího kraje - dřevo, textil, papír. Představí se loutka brambory, která je bude provázet celý den.
2. skupina - návštěva u Rettigů – paní Rettigová pozve děti na návštěvu – seznámí je se svou domácností, psaní perem a inkoustem – ukázka jak sepisovala recepty (v roce 2026 uplyne 200 let od vydání Kuchařky). Ukázka dobových kuchyňských předmětů - na co sloužily (mlýnek, hmoždíř, louskáček apod.)
3. skupina - návštěva rychnovské synagogy – ve vyprávěném příběhu o rabínovi, Jonášovi a ztracené tóře se děti zapojí do pátrání a dozvědí se, co je vlastně tóra. Připomenutí významného rychnovského spisovatele Karla Poláčka a jeho díla.
Skupiny se vystřídají, program každé skupiny je přibližně na 45 minut. S polskou skupinou bude překladatelka.
Kolem 11.30 plánujeme příjezd na Letovisko Studánka. Zde se děti občerství – k dispozici bude várnice s čajem, chleby se sádlem a cibulkou, koláče.
Děti se rozdělí do deseti družstev po devíti dětech. Tři družstva polská, šest družstev českých.
Projekt workshopu
Stanoviště č. 1 - dvě venkovní ohniště, děti přinesou dříví z lesa (bude předpřipraveno drobné roští), budou si opékat vuřty a brambory. Poustevník Ivan bude dětem pomáhat, poví jim svůj příběh (Ivanova skála, jak se v jeho době lidé živili) Ukázka různých uplatnění brambory (škrob, tiskátka, v kuchyni atd.)
Stanoviště č. 2 - děti dostanou archy s natištěnými obrázky rostlin a plodin v českém a polském jazyce. Budou vystřihovat a přiřazovat k sobě český a polský název.
Poté u bylinkového záhonu paní Rettigová hovoří o bylinkách a jejich uplatnění, co ona používala, co roste v lese a okolí a jak se vše využívalo (černý bez, heřmánek, léčivé rostliny… - ukázka herbáře).
Dále budou mít děti za úkol roztřídit cca 10 bylinek. Zástupci každé pracovní skupiny budou mít za úkol se zavázanýma očima, jen dle vůně určit 3 bylinky.
Stanoviště č. 3 - na stolcích pro každé družstvo připravené suroviny na výrobu bramborového salátu. Předvařené brambory ve slupce, předvařená kořenová zelenina a ostatní – děti oloupou brambory a nakrájí zeleninu, připraví salát v české a polské variantě.
Z připraveného listového těsta budou vykrajovat formičkami různé tvary, rovnat na pekáč – upeče se v kuchyni na Studánce. Půjde o jednoduché zákusky (jak slané, tak sladké).
Z každé skupiny bude vybrán jeden do komise dětských hodnotitelů pro vyhodnocení salátů. Všichni zúčastnění obdrží odměny.
Předpokládaný konec akce je kolem 16. hodiny.
